March 19th, 2015

History in school: Teach children history they can be proud of

HISTORY has many versions of an event. It is important that the event is known and taken as a guide.

However, the event should not be clouded by opinion. Unfortunately, our school history books are doing just that.

They are no longer messengers of the event; rather, they has become a messenger of opinions.

The Education Ministry must scrutinise the syllabus, textbooks and literature books in schools with an open mind.

The panel responsible for the books must ensure that the books distributed to the students are free from errors and controversies, as outlined in our Rukun Negara.

Every year, we hear complaints about unbalanced views in the schools syllabus, especially in textbooks.

Our history books are filled with Islamic history, and a focus on one race.

In doing so, we have neglected our rich history. All of our states have a rich history.

The multiracial composition and the various ethnic groups in Sabah and Sarawak can be an interesting subject to learn.

Many people from the peninsula are not aware of East Malaysians.

Learning the history of the states can foster good relations, understanding and, most importantly, respect for our identities.

Perhaps, if facts are taught in schools and topics are discussed in the form of debate or even role playing, teachers can make history an interesting subject.

Let children develop their own opinion on the topics, while teachers be the moderators.

We need to teach our children a history they can be proud to relate to their foreign friends.

Remember, we would like our country to be an education hub. If our children are not aware of the history of this nation, how can they promote it to their friends?

We want to develop higher-order thinking skills.

History may be the way to develop this skill. However, we need to train our teachers to be an unbiased moderator. Schools must be free from political agenda and leanings.

It should be a place for students to be free to develop their thinking skills with supervision and proper guidance.

Sarala Poobalan, Kuala Lumpur The STAR Home News Opinion Letters 18 Mar 2015

Sembilan Melayu terkaya di Malaysia

KUALA LUMPUR 15 Mac - Tan Sri Syed Mokhtar 
Al­bu­­khary, 63, merupakan ahli perniagaan Melayu terkaya dengan nilai kekayaan sebanyak AS$2.9 bilion (RM10.44 bilion), mengikut maklumat yang dikumpul oleh majalah perniagaan, Forbes.


Tan Sri Syed Mokhtar Albukhary

Beliau yang tidak mempunyai latar belakang pendidikan tinggi bermula kariernya sebagai pedagang beras dan kini menjalankan pelbagai perniagaan terutamanya menerusi syarikat tersenarai di Bursa Malaysia, iaitu MMC Corp. dan DRB-Hicom. Syarikat-syarikatnya itu juga berjaya memenangi beberapa projek utama kerajaan seperti pengangkutan dan komunikasi.

Selain itu, perniagaannya turut meliputi industri tenaga, perladangan, pelabuhan dan pembekalan pertahanan.

Berdasarkan senarai 50 orang terkaya di Malaysia yang dikeluarkan majalah itu, Syed Mokhtar berada di kedudukan kelapan.

Sementara itu, Tan Sri Azman Hashim yang mengetuai perbankan AmBank Group, yang diasaskannya pada 1976 dengan nama Arab-Malaysian Merchant Bank, merupakan orang Melayu kedua terkaya dengan nilai kekayaan AS$865 juta (RM3.11 bilion).

KUALA LUMPUR 17 NOVEMBER 2014 - Pengerusi Kumpulan Ambank, Tan Sri Azman Hashim semasa Majlis Pelancaran Buku Biografi Tan Sri Azman Hashim, The Entrepreneur Banker di Pusat Beli-belah NU Sentral, di sini hari ini.Gambar : Riduan Rizal AhmadPemberita : Syariza (Ekonomi Kosmo!) / Nazlina (Ekonomi Utusan) / Kamilah (Am Kosmo!)

Tempat ketiga ialah adik-beradik Tan Sri Shahril Shamsuddin dan Datuk Shahriman Shamsuddin yang merupakan taikun minyak dan gas (O&G) menerusi syarikat penyedia perkhidmatan O&G, SapuraKencana Petroleum Bhd. (SapuraKencana). Kekayaan terkumpul kedua-dua beradik itu ialah AS$860 juta (RM3.10 bilion).

Seterusnya ialah Tan Sri Syed Azman Syed Ibrahim dengan nilai kekayaan sebanyak AS$740 juta (RM2.66 bilion). Beliau merupakan pemilik syarikat perkhidmatan helikopter, Weststar Aviation yang memberi tumpuan kepada sektor O&G. Antara syarikat-syarikat yang menggunakan perkhidmatannya ialah Petronas Carigali, Shell dan Tullow Oil.

Anak kepada bekas Perdana Menteri, Tan Sri Mokhzani Mahathir turut berada di dalam senarai keenam terkaya dengan kekayaannya AS$700 juta (RM2.52 bilion). Beliau baru-baru ini meletakkan jawatan daripada Lembaga Pengarah SapuraKencana, tetapi masih mengekalkan 9.12 peratus kepentingan dalam syarikat itu menerusi syarikat Khasera Baru.

Akibat kejatuhan harga minyak dunia serta kesannya kepada saham SapuraKencana, majalah Forbes meletakkan kedudukan Mokhzani di tempat ke-26 terkaya di Malaysia dengan nilainya menyusut kepada AS$700 juta (RM2.52 bilion).

Melayu terkaya berikutnya ialah Ahmayuddin Ahmad dengan kekayaan AS$600 juta (RM2.16 bilion). Beliau bersama orang ke-17 terkaya di Malaysia, Tan Sri G. Gnanalingam merupakan pengasas syarikat pelabuhan di Pelabuhan Klang, Westports Holdings.

Kekayaan Ahmayuddin melonjak 36 peratus menurut Forbes hasil keuntungan dan peningkatan saham syarikat pelabuhannya itu.

Pengerusi Eksekutif AirAsia Bhd., Datuk Kamarudin Meranun turut berada di dalam senarai dengan kekayaan sebanyak AS$540 juta (RM1.94 bilion) yang mengasaskan jenama penerbangan AirAsia bersama Tan Sri Tony Fernandes pada 2001. Beliau memulakan kerjayanya sebagai pengurus portfolio di Arab-Malaysian Merchant Bank dengan tumpuan perkhidmatan kepada individu berpendapatan tinggi.

Melayu terakhir yang berada di dalam senarai tersebut ialah Datuk Abdul Hamed Sepawi yang terlibat dalam industri pembalakan menerusi syarikatnya, Ta Ann Holdings dengan kekayaan AS$255 juta (RM918 juta). Selain itu, beliau turut terlibat di dalam sektor kelapa sawit, pembinaan dan O&G.

Mengikut senarai penuh 50 individu terkaya itu, Tan Sri Robert Kuok berada di kedudukan teratas dengan kekayaan AS$11.3 bilion (RM40.7 bilion) dengan asetnya menerusi syarikat PACC Offshore Services Holdings dan Wilmar International. Tempat kedua ialah T. Ananda Krishnan dengan kekayaan bernilai AS$9.7 bilion (RM34.9 bilion) menerusi jenama perniagaan Astro dan Maxis.

Big day for Kelantan hudud move

The tabling of the controversial hudud Bill in the Kelantan legislative assembly has been momentous for PAS but a dilemma for its political partners.

ONE could have heard a pin drop when Kelantan Mentri Besar Datuk Ahmad Yakob finally stood up to table the hudud Bill at the state assembly.

It was a moment that many PAS leaders had been waiting for. The Kelantan government’s quest to implement hudud has also become a personal mission for the mentri besar who had publicly vowed to quit if he failed to do it. For Ahmad, who is cut from the ulama cloth, it was not just about introducing another legislation, it was also about performing his obligation as a Muslim.

U no or not , only the muslim hok yang keno nyo , not non-muslim ... pehe dop ?
Kelantan Mentri Besar Datuk Ahmad Yakob presenting the Hudud law bill at the state assembly yesterday. Left is his deputy Datuk Haji Amar Nik Abdullah.

It was a momentous point in Ahmad’s career but, surprisingly, it was Datuk Alwi Che Ahmad, the Umno assemblyman for Kok Lanas who seemed more overwhelmed by it all.

Alwi, who is a dazzling orator, was the first from the opposition bench to speak. But barely minutes into his debate, as he was quoting verses from the Quran about the duties of a government, his emotions welled over, his voice choked up and tears filled his eyes. Jaws dropped because Alwi is known for his wit and ability to make people laugh till their sides ache.

The Umno opposition assemblymen have committed to support the Bill, but Alwi also wanted to send a message to the PAS government that the implementation of “Allah’s law” must be properly done and not treated as a political tool.

“I told them Allah can give us power and also take away power just like that. Allah can make us great, Allah can also turn us to nothing. I wanted to remind them that if they don’t do what is blessed, they won’t be up there for long,” he said.

He later told reporters that his emotions overflowed because he was speaking from the heart and because “I fear God”.

All eyes have been on Kelantan’s bid to make history.

The Bill to amend the Kelantan Syariah Criminal Code II 1993 will go through today with the support of two parties who have traditionally been rivals for the Malay hearts and minds. They are rivals in politics but brothers in Islam.

Several notable names were missing from the House during the tabling of the Bill. They were Umno state opposition chief Datuk Seri Mustapa Mohamed, PKR’s Guchil assemblyman Roslan Puteh, PAS’ one-time rising star Datuk Husam Musa and Umno’s Gual Ipoh assemblyman Bakri Mustapha.

Islamic law is still a novelty for the non-Muslims and the nitty-gritty of the controversial law will probably be a talking point for the next few weeks.

Umno’s unanimous support for the Kelantan move should not be equated to blind support. During the debate, Alwi had questioned the motive of PAS in pushing for a law that may fail to get the nod in Parliament.

During the debate, he asked PAS whether they had considered the fact that the private members’ Bills will fail even if all the 20 MPs from PAS and 87 from Umno gave their backing. Their combined support would not be sufficient for a simple majority vote of 112. PAS would still need Muslim MPs from PKR to come along to get a simple majority.

The thing people have to understand about PAS is that its leaders assume that all Muslim MPs will support hudud. As far as they are concerned, those who do not support will answer to their maker in the afterlife and lose the Malay vote in their current life.

The prospect of hudud has caused hardly a ripple among ordinary folk in Kelantan. It is no longer a political issue for them and besides, they had supported PAS all these years because of the promise of an Islamic state.

The repercussions is greatest among those outside of Kelantan. The average non-Muslim fears that hudud will eventually be exported to other states. Although they are exempted, they feel it will affect them indirectly in the way they live and do business.

Politically speaking the ones most affected are PAS’ partners in Pakatan Rakyat.

Up to a few months ago, DAP and PKR politicians were still telling the media that PAS would not proceed with it. But it has finally sunk in and DAP, in particular, is under pressure to explain. Their Chinese supporters want answers because DAP leaders had gone round the country during the general election assuring voters that hudud would never happen in multi-religious Malaysia.

It has been very embarrassing for the party. DAP leaders used to taunt MCA and Gerakan as “eunuchs” who could not control Umno from waving the keris. But what goes around comes around and it is clear DAP has been unable to exert any influence over PAS let alone control it.

In fact, DAP was in the dark about the hudud move until the media blew it open last year. The other irony is that yesterday was DAP’s 49th anniversary.

DAP central committee members Liew Chin Tong wrote an eloquent piece in a pro-Pakatan news portal lamenting how PAS had betrayed its partners. Liew used to wax lyrical about how open and inclusive PAS was but his rose-tinted lenses has finally come off.

PAS leaders in Kelantan are walking on cloud nine but its partners have been left high and dry.

A political show in Kelantan

State leaders should try to improve their administration of other matters before taking hudud on.

THE current batch of Kelantan PAS leaders are not accustomed to achieving success on their own. They won Kelantan in 1990 simply because Umno was torn to pieces by the Mahathir-Razaleigh feud that lasted over 10 years.

They were able to carry on in power because of the exceptional charisma of Tok Guru Datuk Nik Aziz Nik Mat. While some of our political leaders have a different lifestyle of pomp and affluence when assuming high office, Nik Aziz came out to show the people something unusual and different; that you can have political power without ne­­cessarily wanting personal wealth. He continued to live as simply as before.

PAS mistakenly thought that they were in power for so long in Kelantan because the people loved them, when the people actually loved Nik Aziz for his simplicity. Then these PAS leaders conjured the idea of an ulama-style leadership to steer the country in accordance with Islamic laws.

They followed the Iranian style of leadership, the velayat-e faqih, where the ulama have the final say in the affairs of the government and party. PAS leaders do not understand how democracy works, and that’s why they are now in disarray in the face of the party leadership contest.

Bereft of popularity, and lacking in any meaningful service to the people for many years now, PAS has to resurrect the party by introdu­cing God’s law, hudud, even when they know many Kelantanese do not want such punishment.

The difference between this batch of leaders and Nik Aziz with regard to hudud is simply this: after 1990, Tok Guru had to introduce hudud because that was his promise to the Kelantan people if he came to power.

When I told Tok Guru in my seve­ral discussions with him that his introduction of hudud in 1993 was not valid under the Constitution, he told me that was for the Federal Government to deal with. He was satisfied just to do his part at state level.

He was not willing to disobey the Constitution or sit down with Umno in partnership to implement hudud. He was respectful of the laws of the country.

The current PAS leaders are of a different breed. They want to table another hudud Bill, post-Nik Aziz. The shine of Nik Aziz is not rubbing off on them.

The current Bill is no different from the earlier 1993 Enactment, yet they still want to pass another one. I know this is a political show but surely this is ridiculous.

The present Kelantan law on hudud is still valid law, so why introduce another one with a few cosmetic changes? I do not think they are willing to implement hudud without amending the Constitution, but even if they do, it just goes to show they have no respect for the laws of the country.

They keep saying that those who oppose hudud are immoral or liars. They keep reminding us that it’s God’s law.

If God is to implement it we have no problem; but the present crop of leaders we do not trust. Most of us who oppose the law are simply concerned that innocent men and women will lose their limbs because of weaknesses in the administration of justice.

God will understand if the Kelantanese leaders try to improve their administration of other matters before taking hudud on. The people of Kelantan must feel confident that the Syariah court admi­nistration, land administration, flood prevention scheme, forest rehabilitation, food production and economic programmes for the poor are given priority. Once the state leaders have achieved excellent results from these activities, then we can return to hudud.

I suspect they are doing it the opposite way simply to hide their weaknesses. The ulama leadership is hollow. They were hiding behind an honest and simple man for 25 years, but hide they no longer can.

They think the people will not complain too much about the way they govern the state because the fear of hudud will distract them. This is a mistake of great proportion.

The people of Kelantan and of the entire country will punish PAS for this total disregard for their welfare by insisting on hudud as the criminal law for the country. It’s a political bluff for which they will pay; and they will become a truly marginal party come the next gene­ral election. Datuk Zaid Ibrahim, former de facto Law Minister, is now a legal consultant. The views expressed are entirely the writer’s own. The STAR Home News Opinion All Kinds of Everything 19 Mar 2015

Parliament’s constitutional role

Parliament merely legitimates; it does not legislate.

OUR Parliament resumed its sitting on Monday, March 9. This is the third session of the 13th Parliament that was elected in 2013. While Parliament meets, it is appropriate to reflect on its constitutional functions and to examine whether it has fulfilled the constitutional dream of evolving into the “grand inquest of the nation”.

Representing the people: This is the function of the Dewan Rakyat, which is elected on a system of universal adult franchise. Malaysia can be proud that since independence, thirteen general elections have been held and the electoral exercise has never been delayed. At the same time, we must note that our simple plurality, single-member constituency system, that also operates in much of the Commonwealth, leads to significant disparities between votes won and seats secured.

Representing the states: The Dewan Negara gives to each state, whether big or small, equal representation. It has 26 State Senators – two from each state, indirectly elected by the state legislatures.

Representing special groups: The Dewan Negara has 44 Senators appointed by the Yang di-Pertuan Agong on the advice of the Prime Minister. These Senators are supposed to represent various sectors of the population including the professions, racial minorities, women and orang asli: Art. 45(2)

Government’s legitimacy: The Govern­ment’s right to rule is derived from its ability to command the confidence of the majority in the Dewan Rakyat. The PM must belong to the Dewan Rakyat but other Cabinet Ministers may belong to either House: Article 43(2). If the PM loses the confidence of a majority of the members of the Dewan Rakyat, then he and his entire Cabinet must resign: Article 43(4).

Making laws: In constitutional theory, le­­gislation is the function of Parliament. Whether it is an ordinary law under Articles 66-68, a constitutional amendment under Articles 159 and 161E, or an emergency Act under Article 150(5), no legislative proposal can become law without going through the fires of scrutiny in both Houses of Parliament.

Though the Dewan Negara does not have equal powers with the Dewan Rakyat in the legislative process, its constitutional role is to be a second, revision and delaying chamber. This role is largely unrealised.

There is no law to prevent the Senate from introducing a Bill. The reality that Bills always commence their legislative journey in the Dewan Rakyat is a convention, not law.

To the principle that Parliament is the repository of the law-making power, a number of qualifications must be noted.

First, Parliament’s role in the legislative process is undermined by Cabinet dominance in Parliament. In the legislative sphere the executive draws up the agenda, drafts the legislation and determines the legislative schedule. Parliament merely legitimates; it does not legislate.

Second, during an emergency the Yang di-Pertuan Agong (in effect, the Government of the day) acquires a parallel power to promulgate Emergency Ordinances if the two Houses of Parliament are not in session concurrently: Article 150(2B).

Though the Houses have the power to annul an Emergency Proclamation or Ordinance by the Yang di-Pertuan Agong, executive dominance has prevented the exercise of this power. The Article 150 emergencies were annulled by Parliament only in 2011.

Third, due to shortage of time, Parliament often delegates its legislative power to members of other branches. Subsidiary legislation is going uncontrolled. It far outnumbers parliamentary legislation.

Control over finances: Under Articles 62, 66-68 and 73-79, taxes cannot be raised, the army cannot be maintained and money cannot be spent without the authority of Parliament. Money for Government programmes must come from Parliament.

This function belongs to both Houses. However there are some exceptions: money Bills must originate in the Dewan Rakyat.

The Dewan Rakyat can bypass the Dewan Negara on money Bills after 30 days. The Public Accounts Committee is a Dewan Rakyat Committee – emphasising the Dewan Rakyat’s pre-eminent role in the raising and spending of money.

In addition to passing legislation, Parliament remains informed about matters of national expenditure through the Dewan Rakyat’s Public Accounts Committee (PAC). The Committee relies heavily on the Auditor-General’s annual admonishments of departments that fail to live up to financial prudence.

How effective the Auditor-General and the PAC are in enforcing financial prudence is, however, a matter of great debate.

Scrutiny of the executive: In the Parlia­mentary system of Government which is adopted by Article 43 of the Constitution, Parliament has the role of enforcing responsibility, accountability and answerability in the executive. Both Houses perform this role.

Through laws and traditions this role is performed in the following ways: the doctrine of collective and individual Ministerial responsibility, question time in Parliament, debates and motions on the floor of the House, and Parliamentary committees.

Redress of grievances: Members of Par­liament are not only legislators; they are pro­blem solvers, social workers and spokespersons for their areas. To the chagrin of some MPs, a large amount of their time is spent on particularised demands of their constituents.

Scrutiny of emergency powers: An emergency proclamation and all emergency ordinances are required to be laid before both Houses of Parliament, and Article 150(3) empowers the Houses to annul a proclamation or an Ordinance.

Electoral boundaries: Under the Thirteenth Schedule, Part II, sections 10-11, the ultimate power to approve the Election Commission’s periodic recommendations on constituency lines belongs to the Dewan Rakyat.

Malay reserves: A State Enactment to de-reserve a Malay reservation does not become a law unless approved by resolution of each House of Parliament: Article 89(1)(b).

Parliamentary privileges: In the performance of their Parliamentary functions, all members and officers of Parliament are entitled to some privileges, immunities and po­­wers under Articles 53, 62 and 63 of the Fede­ral Constitution and the Houses of Parliament (Privileges and Powers) Act 1952. Lately, questions have arisen whether these powers are subject to judicial review.

In relation to all of the above functions, Parliament’s institutional efficacy remains very weak because of the existence of an omnipotent executive. Far-reaching reforms are therefore needed if the Constitution’s dream of a Parliament that is a countervailing force to the executive is to be realised. Shad Faruqi, Emeritus Professor of Law at UiTM, is a passionate student and teacher of the law who aspires to make difficult things look simple and simple things look rich. Through this column, he seeks to inspire change for the better as every political, social and economic issue ultimately has constitutional law implications. He can be reached atprof.shad.saleem.faruqi@gmail.com. The views expressed here are entirely his own. The STAR Home News Opinion Reflecting on the Law 19 Mar 2015

Asal usul Melayu

Sejak sekian lama, pelbagai teori yang menafikan hakikat masyarakat Melayu berasal dari alam kepulauan Melayu, ditampilkan oleh ramai sarjana dan sejarawan Barat.

Disebabkan tiada kepakaran bagi menyelidik kesahihannya berpuluh tahun lalu, teori itu diterima dan 'menyubur' di kalangan sebilangan besar masyarakat ketika itu.

Keadaan bagaimanapun semakin berbeza kini apatah lagi sejak 1980-an, pelbagai penyelidikan dilakukan dan banyak dapatan terbaharu diperolehi penyelidik tempatan bersandarkan penemuan, sekali gus menyingkir teori terdahulu yang tidak menyeluruh.

Bagaimanapun, bukan mudah menolak 'teori' yang sudah tertanam dalam fikiran sebahagian masyarakat sejak sekian lama meskipun bukti dari sudut dapatan DNA yang tidak dapat dimanipulasi, sudah ditampilkan kalangan pengkaji.




Antara teori popular yang terus dicanangkan mengenai asal bangsa Melayu sehingga kini termasuk, Out of Taiwan yang dipelopori ahli arkeologi Australia, Peter Bellwood berdasarkan penyelidikan bahasa Austronesia oleh pakar linguistik Amerika Syarikat (AS), Robert Blust.

Menurut Blust, bahasa Austronesia yang termasuk dalam bahasa Melayu Polinesia berasal dari Taiwan berdasarkan sembilan cabang bahasa Austronesia yang dikesan di negara itu.

Teori Out of Taiwan itu menganggap bahasa Austronesia tersebar ke Asia Tenggara dan Kepulauan Polinesia selepas berlaku penghijrahan keluar penuturnya dari Taiwan sekitar 10,000 ke 6,000 Sebelum Masihi (SM).

Ini menumbuhkan kepercayaan etnik Melayu Polinesia merangkumi etnik Melayu, Iban, Bidayuh, Kadazan-Dusun, Murut, Penan, Jawa, Bugis, Minangkabau, Kerinci dan pribumi di rantau ini dan sekitar lautan Pasifik, dikatakan berasal dari Taiwan.

Antara sarjana tempatan terawal yang melakukan kajian bagi menolak dakwaan itu ialah ahli akademik yang kini Dekan Fakulti Pengajian dan Pengurusan Pertahanan, Prof Emeritus Datuk Dr Wan Hashim Wan Teh yang melakukan kajian mengenainya pada tahun 1994.


Prof Emeritus Datuk Dr Wan Hashim Wan Teh

Wan Hashim pada asalnya membuat kajian mengenai orang Melayu di Sri Lanka sekitar 1980-an, bertemu penyelidik arkeologi dan sejarah dari negara itu, Prof de Silva yang menganalisis bahan arkeologi dan mendapati sudah wujud tamadun di alam Melayu sejak 15,000 SM.

"Perkongsian itu menyedarkan saya mengenai percanggahan besar di antara teori ditimbulkan Galden dengan penemuan oleh De Silva menyebabkan saya sendiri berkunjung ke Yunnan lebih 20 tahun lalu yang kajian dan penelitian melalui data antropologi serta linguistik mendapati daripada 26 etnik di sana, tidak ada satu pun daripadanya menyerupai masyarakat Melayu.

"Unsur Melayu hanya terdapat di Hainan dan Taiwan bagaimanapun kemudian, didapati mereka sebenarnya adalah serpihan daripada etnik Champa yang berhijrah daripada Selatan ke Utara.

"Sekiranya Melayu berasal dari Yunnan atau Selatan China, pasti ada kumpulan induk Melayu di sana, tidak mungkin kesemuanya pupus kerana kita mempunyai lebih 200 juta manusia di alam Melayu," katanya kepada BH ketika ditemui di Universiti Pertahanan Nasional Malaysia (UPNM), Kuala Lumpur, baru-baru ini.

Menurut Wan Hashim, kajian mengenai asal usul Melayu di Malaysia bukan setakat bersumberkan daripada satu kaedah, tetapi menggabungkan penemuan arkeologi, antropologi daripada aspek budaya dan bahasa linguistik serta kajian DNA.

Katanya, hasil kajian oleh sejarawan tempatan menunjukkan alam Melayu sudah diduduki manusia sekitar 72,000 SM, atau kira-kira 2,000 tahun sebelum meletusnya gunung berapi Toba yang menggegarkan kawasan Tenggara Asia.

"Ia juga selari dengan teori Out of Sundaland oleh Ahli Sains Universiti Oxford, Dr Stephen Oppenheimer berasaskan analisis DNA, arkeologi dan etnologi yang mengatakan Asia Tenggara sebagai pusat awal peradaban dunia dinamakan Sundaland sekitar 16,000 tahun lalu.

"Melalui penemuan data DNA juga, didapati masyarakat di alam Melayu adalah tamadun kedua tertua di dunia mencecah 70,000 tahun selepas Afrika yang mempunyai manusia tua paling kuno sekitar usia 150,000 tahun," katanya.


Dr Stephen Oppenheimer

Teori Oppenheimer yang selari dengan bukti genetik oleh Human Genome Organisation, mengatakan benua Sunda ditenggelamkan banjir besar disebabkan kenaikan paras air laut menyebabkan hanya kepulauan Melayu tinggal di atas paras air.

Disebabkan itu, sebahagian besar penduduk benua Sunda terpaksa berhijrah ke tempat lain termasuk ke Indochina dan Taiwan di utara dan ke pulau Pasifik Selatan di timur serta ke Madagascar di barat.

Menurut Wan Hashim yang juga penulis Rumpun Melayu: Teori Migrasi dan Diaspora itu, satu lagi rumpun masyarakat Melayu ialah bangsa Polynesia termasuk masyarakat Samoa di Hawaii dan Kepulauan Solomon yang berhijrah ke kepulauan Pasifik atas pelbagai faktor.

"Mereka ini berasal dari alam Melayu dan banyak menggunakan bahasa Melayu. Mungkin berlaku satu bencana alam atau malapetaka yang menyebabkan mereka berhijrah ke Kepulauan Pasifik. Kebanyakannya sudah berhijrah lebih awal sekitar 5,000 sm," katanya.

Kata Wan Hashim lagi, Oppenheimer dan Pensyarah University of Campinas Sao Paulo, Brazil, Profesor Dos Santos turut menamakan Benua Sunda sebagai 'The Lost Continent of Atlantis' seperti digambarkan ahli falsafah Greek, Plato dalam Timaeus and Critias.


Profesor Dos Santos

"Pada mulanya The Lost Continent of Atlantis dikatakan berada di Sepanyol tapi Oppenheimer dan Santos merumuskan ciri Atlantis banyak menyamai alam Melayu atau Sundaland.

"Menurut mereka, alam Melayu yang bersambung dari Semenanjung Tanah Melayu, Sumatera dan pulau sekitarnya hingga ke Filipina, membentuk satu benua yang saiznya ialah dua kali ganda daripada benua India sebagai Atlantis yang hilang," katanya.

Dalam pada itu, Wan Hashim cuba mengaitkan dapatan saintifik dengan ilmu naqli bersumberkan kitab al-Quran dengan mengatakan manusia daripada alam Melayu kemungkinan berasal dari Asia Barat.

Katanya, ilmu al-Quran yang menyatakan manusia berasal daripada Nabi Adam dan Hawa tidak bercanggah dengan dapatan Sains bagaimanapun perlu dilakukan kajian lebih mendalam mengenai kemungkinan teori ini.

Katanya, kemungkinan pada masa itu suhu semakin panas menyebabkan sebahagian daripada mereka meninggalkan kawasan itu untuk ke arah Timur dan mendapati alam Melayu paling sesuai didiami manusia.

INFO: Teori penghijrahan manusia membabitkan alam Melayu yang ditolak

1. Teori Out of Sundaland
Teori popular penghijrahan dari Taiwan ke Alam Melayu oleh pakar linguistik, Robert Blust dan ahli arkeologi, Peter Bellwood (1999), bersandarkan pada Formosan iaitu bahasa yang ditutur puak etnik di Taiwan dan bukti antikuiti di Bellwood melalui artifak neolitik yang ditemui di Filipina.

Blust membuat rumusan bahasa Austronesia yang termasuk dalam bahasa Melayu Polinesia berasal dari Taiwan berdasarkan sembilan cabang bahasa Austronesia yang dikesan di negara itu. Bahasa Austronesia tersebar ke Asia Tenggara dan Kepulauan Polinesia disebabkan berlakunya penghijrahan keluar penuturnya dari Taiwan sekitar 10,000 ke 6,000 Sebelum Masihi (SM).

2. Teori Melayu dari Yunnan
Beberapa sarjana Eropah seperti Hendrik Kern dan Robert von Heine Geldern melakukan penyelidikan secara kasar mengenai latar belakang dan pergerakan masyarakat Melayu kuno dan menyimpulkan mereka ialah kelompok manusia yang berasal dari daerah Yunnan di China dan kemudian berhijrah dalam bentuk beberapa gelombang pergerakan manusia sebelum menduduki wilayah Asia Tenggara.

Teori ini disokong beberapa sarjana kerana penemuan kapak tua di Asia Tengah di Kepulauan Melayu yang didakwa menunjukkan pergerakan penduduk dari Asia Tengah ke Kepulauan Melayu.

Sultan Kubang Pasu ~ Kaki judi cemar makam



ALOR SETAR: Pendedahan BH mengenai kisah Tunku Anum Tunku Abdul Rahman dan Puteri Lindungan Bulan, semalam membongkar cerita khurafat yang menyelubungi makam dua bekas pembesar Kedah itu.

Ini kerana lokasi kedua-dua makam yang agak terpencil itu dikaitkan dengan pemujaan khususnya untuk mendapatkan nombor ekor, satu perbuatan karut yang sepatutnya tidak berlaku.

Penduduk yang ditemui BH ketika meninjau makam Tunku Anum di Pulau Pisang, mendakwa beberapa individu tidak bertanggungjawab aktif menjalankan aktiviti 'menarik nombor' di lokasi berkenaan.

Justeru, rata-rata penduduk mendesak usaha drastik diambil untuk memulihara kawasan makam berkenaan supaya lebih terurus, sekali gus mengelak ia daripada terus menjadi tumpuan kaki nombor ekor.

Hassan Man, 71, yang menetap di Pulau Pisang sejak setengah abad lalu, mengakui perkara itu dan turut melahirkan rasa bimbang sekiranya amalan khurafat itu terus berleluasa, sehingga menjejaskan nama Tunku Anum sebagai pembesar negeri yang banyak berjasa kepada Kedah.

"Dapat tahu ada orang datang minta nombor ekor, patut ada orang jaga supaya tak ada orang ambil kesempatan...ada juga beberapa cerita misteri di sini," katanya.

Mengenai keadaan makam Tunku Anum, Hassan mengakui ia kini kelihatan sedikit terjaga, berbanding suatu ketika dahulu, kerana setiap minggu akan ada wakil dari muzium negeri datang untuk membersihkannya.

Kami dimaklumkan, dahulunya kawasan sekitar makam ini hanya dikelilingi hutan sebelum wujudnya penempatan di sini beberapa puluh tahun lalu, malah makam ini juga sudah dinaik taraf, kira-kira 10 tahun lalu.


MAKAM Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih, Padang Sera. - Foto Amran Hamid

Suasana menyeramkan

Sementara itu, tinjauan ke makam Puteri Lindungan Bulan yang terletak di daerah Padang Sera pula mendapati suasananya benar-benar menyeramkan apatah lagi dengan kedudukannya yang terletak di atas bukit pada ketinggian kira-kira 15 meter (m) dengan keluasan 100m × 30m.

Walaupun terletak di atas bukit dan dipasang pagar di sekelilingnya, keadaannya kelihatan suram apatah lagi ia turut dikelilingi beberapa pokok besar.

Ketika menemui penduduk setempat di situ, rata-ratanya mengakui makam itu agak jarang dikunjungi mana-mana 'tetamu', malah mereka sendiri mendedahkan agak 'gerun' untuk melawat kawasan itu seorang diri.


PENDUDUK Kampung Lindungan Bulan,Gon Hashim. - Foto Amran Hamid

Bagaimanapun, Gon Hashim, 66, berkata kawasan makam itu akan bertukar wajah jika ada majlis dibuat di atas bukit itu membabitkan kunjungan wakil rakyat seperti Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) umpamanya.

"Kadang-kala adalah orang datang tengok tapi jaranglah...cuma penduduk Kampung Lindungan Bulan bersama dua lagi kampung lain, rajin membersihkan kawasan sekitar," katanya.


PENGARAH Muzium Negeri Kedah, Suhaidi Shukr. - Foto Amran Hamid

Pegawai muzium terkejut

Sementara itu, BH turut berusaha mendapatkan pandangan Muzium Negeri Kedah berhubung kisah Tunku Anum dan Puteri Lindungan Bulan yang dipaparkan, terutama dalam menyelamatkan dua makam terbabit.

Dalam perbincangan bersama Pengarahnya, Suhaidi Shukri, pihak muzium bersetuju untuk menjalinkan kerjasama dengan pihak Tourism Kedah dalam memasukkan lawatan ke dua makam terbabit sebagai antara pakej pelancongan yang ditawarkan kepada pelancong khususnya daripada luar.

Mengenai cadangan menyemarakkan kisah sejarah di kalangan murid sekolah, ini reaksi Suhaidi;

"Ya..kita akan adakan beberapa perbincangan termasuk dengan JPN (Jabatan Pendidikan Negeri) untuk membawa pelajar sekolah menziarahi makam dalam usaha untuk memupuk cintakan sejarah...selain itu ia turut mempunyai potensi untuk diketengahkan kepada pelancong."

Ketika diberitahu mengenai maklumat daripada penduduk bahawa makam Tunku Anum misalnya dijadikan tempat pemujaan bagi mendapatkan nombor ekor, Suhaidi nyata terkejut lantas berhasrat meletakkan papan tanda peringatan bagi memberi amaran kepada mana-mana pihak tidak bertanggungjawab itu.


PENGERUSI Sejarawan Malaysia,Datuk Wan Shamsudin Mohd Yusof. - Foto Amran Hamid

Wajar dikenang

Sementara itu, Tokoh Sejarawan, Datuk Wan Shamsudin Mohd Yusof, berkata sememangnya wajar untuk generasi muda khususnya

mengenali dan mengenang kembali kewujudan Tunku Anum dan Puteri Lindungan Bulan, yang mana kehadiran dua pembesar istana ini suatu ketika dahulu menambah corak keunikan sejarah pentadbiran di Kedah.

Wan Shamsudin berkata, berikutan jasad Tunku Anum dan Puteri Lindungan Bulan sudah tiada, kewujudan makamnya yang berperanan sebagai bukti kehadiran mereka suatu ketika dulu, harus dihargai.

"Walaupun ada usaha dilakukan pihak berwajib termasuk Muzium Negeri dalam memelihara makam itu, ia dilihat seolah-olah tidak mencukupi apatah lagi masih ramai generasi muda kini tidak tahu akan kewujudan dua tokoh berkenaan.

"Jadi, lebih banyak usaha bersifat proaktif perlu dijalankan termasuk menjalinkan kerjasama dengan Jabatan Pendidikan Negeri (JPN) bagi membawa rombongan murid sekolah sebagai contoh, bagi mengenal lebih dalam identiti pahlawan negeri dan puteri Sultan Kedah itu," katanya.

"Sejarah membabitkan dua individu ini tidak patut dilupakan dan makamnya juga perlu dijaga...muzium negeri juga boleh memainkan peranan dengan menjalinkan kerjasama lebih erat bersama JKKK (Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung) supaya makam ini sentiasa berada dalam keadaan bersih dan terjaga," katanya.

Wan Shamsudin, ketika diminta mengulas perkara itu, merujuk kepada makam Mahsuri di Langkawi yang boleh dipromosikan sehingga mampu menarik kedatangan pelancong luar, yang mungkin boleh dijadikan contoh untuk dipraktikkan dalam kes Tunku Anum dan Puteri Lindungan Bulan, yang sememangnya tidak kurang menarik salasilah cerita sejarah mereka.

"Kewujudan makam Puteri Lindungan Bulan ini adalah penting sebagai membuktikan bahawa wujudnya pusat pemerintahan Kedah di Kota Siputeh berikutan makam lapan Sultan Kedah yang memerintah di situ, tidak ditemukan kecuali hanya makam puteri berkenaan.

"Malah, di makam itu juga terdapat sepohon pokok Lok Can yang benihnya adalah dari Acheh," katanya









MAKAM Tunku Anum di Kampung Pulau Pisang. - Foto Amran Hamid


MAKAM Tunku Anum dijadikan tempat pemujaan. - Foto Amran Hamid

ALOR SETAR: Sesiapa sahaja yang melalui jalan utama dari Kubang Pasu ke Jitra, khususnya di Tok Jalai dekat sini, pasti menyedari kewujudan Sekolah Menengah Kebangsaan (SMK) Tunku Anum Tunku Abdul Rahman.

Walaupun nama Tunku Anum dianggap tidak asing bagi penduduk Kedah, hakikatnya tidak ramai menyedari identiti dan peranan individu di sebalik nama Tunku Anum yang dimeterai pada nama sekolah berusia lebih sedekad itu.

Apa yang pasti, Tunku Anum yang juga anak kepada Tunku Rahmah iaitu puteri sulung Sultan Muhammad Jiwa Zainal Adilin Muadzam Shah II, memainkan peranan besar dalam mempercepatkan proses pembebasan Kedah daripada penjajahan Siam selama 20 tahun pada 1839, hasil kebijaksanaannya mengambil hati pemerintah Siam di Ligor ketika itu.

Berdasarkan rekod sejarah, Tunku Anum selain membantu membebaskan Kedah, turut mencetus usaha membawa pulang Sultan Kedah ke-22, Sultan Ahmad Tajuddin Halim Shah II, yang diusir Siam ke Melaka, untuk menyambung semula pentadbiran di Kedah, selepas bebas daripada Siam ketika itu.


PAPAN tanda ke Makam Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih. - Foto Amran Hamid

Kini selepas beratus-ratus tahun, makam Tunku Anum selaku bekas pemerintah negeri Kubang Pasu Darul Qiyam, yang bersemadi di Pulau Pisang, Jitra dan pernah menjadi pusat pemerintahannya, seolah-olah tidak dihiraukan generasi muda, apatah lagi untuk diangkat sebagai antara destinasi pelancongan di Kedah.

Selain Tunku Anum, nasib sama turut menimpa seorang lagi bekas pembesar Kedah iaitu Puteri Lindungan Bulan, yang turut mempunyai peranan tersendiri dalam menyumbang kepada sejarah kelangsungan pentadbiran di Kedah.

Ini kerana, makam Puteri Lindungan Bulan yang menjadi satu-satunya bukti wujudnya pusat pemerintahan Kedah Ke-3 di Kota Siputeh, antara tahun 1282 hingga tahun 1626 yang membabitkan pemerintahan lapan Sultan, turut sepi.


PENGERUSI Sejarawan Malaysia, Datuk Wan Shamsudin Mohd Yusof. - Foto Amran Hamid

Ketua Penghantar Bunga Emas

Siapa sangka Tunku Anum dan Puteri Lindungan Bulan antara dua nama besar yang pernah menyumbang kepada sejarah pentadbiran kerajaan Melayu di Kedah. Namun, selepas ratusan tahun berlalu, kedua-dua makam ini ternyata dipandang sepi dan gagal ditonjolkan sebagai antara destinasi pelancongan di negeri ini. Sesuatu perlu dilakukan pihak berwajib untuk memastikan generasi muda kini mengenali sejarah membabitkan kedua-dua individu ini.

Tokoh Sejarawan, Wan Shamsudin Mohd Yusof, ketika mengupas sejarah Tunku Anum, berkata pemuda itu turut mendapat gelaran Tunku Paduka Raja Jambangan berikutan dilantik sebagai Ketua Penghantar Bunga Emas kepada Raja Siam di Kota Bangkok pada tahun 1809, iaitu ketika pemerintahan Sultan Ahmad Tajuddin.

Bagaimanapun, katanya, bermula tahun 1821, Raja Siam mengarahkan armada Ligor menawan kota Kuala Kedah dan bandar Alor Setar, sekali gus berjaya mempertahankan taklukannya selama hampir 20 tahun, menyebabkan Sultan Ahmad Tajudin terpaksa menyembunyikan diri di Melaka.


PAPAN tanda maklumat Makam Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih. - Foto Amran Hamid

Kebangkitan pahlawan Kedah

Namun, pada masa sama, katanya, berlaku kebangkitan pahlawan di Kedah untuk mengambil semula negeri daripada tangan Siam dengan melancarkan dua jenis peperangan yang masing-masing berlangsung pada era 1828 hingga 1831 dan 1838 hingga 1839.

Beliau berkata, Tunku Anum bagaimanapun ketika itu tidak gemarkan peperangan kerana ia disifatkan beliau sebagai berisiko menyebabkan banyak nyawa terkorban dan membabitkan pertumpahan darah.

Justeru, Tunku Anum menjalankan strategi dengan menggunakan helah berangkat ke Ligor kononnya untuk menjaga tawanan Kedah yang ditahan di sana. Kelebihan diperoleh Tunku Anom sepanjang berada di Ligor, digunakan untuk memujuk dan mendapatkan kepercayaan Raja Ligor bagi menyerahkan kembali Kedah kepada pimpinan asal.

"Hasilnya, proses pembebasan Kedah menjadi lebih cepat, malah Sultan Ahmad Tajuddin yang berkelana di Melaka juga dipanggil balik untuk memegang tampuk pimpinan Kedah semula," katanya.

Wan Shamsudin berkata, sebagai membalas jasa Tunku Anum, Sultan mengurniakan Kubang Pasu Darul Qiyam yang mempunyai 24 mukim dengan jajahan takluknya bermula dari Tunjang ke Sadao, untuk ditadbir sebagai sebuah negeri dengan pusat pemerintahannya terletak di Pulau Pisang di Jitra.

Ketika ditanya bagaimana keadaan Kubang Pasu sepanjang pentadbiran Tunku Anom, ini jawapannya;

Kubang Pasu diserah kembali kepada Kedah

Kubang Pasu sepanjang pemerintahan Tunku Anom pada 1839 hingga 1853 ketika itu pesat membangun dan berjaya menaikkan taraf ekonomi rakyatnya dengan wujudnya kilang kain, mahkamah, penjara, pejabat tanah malah masih tersimpan bukti geran tanah yang mempunyai cop negeri Kubang Pasu.

Namun Wan Shamsudin berkata, malangnya selepas kemangkatan Tunku Anum pada 1854, Kubang Pasu yang diserahkan kepada cucunya, Tunku Ishak yang menjadi Raja dan memerintah selama 10 tahun, gagal mempertahankan negeri itu lalu diserahkan kembali kepada Sultan Kedah ke-24 ketika itu iaitu Sultan Ahmad Tajuddin Mukarram Shah.


MAKAM Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih. - Foto Amran Hamid

Puteri Lindungan Bulan

Berbeza dengan sejarah Puteri Lindungan Bulan, Wan Shamsudin berkata terdapat dua versi membabitkan fakta dan legenda yang disampaikan dari mulut ke mulut oleh penduduk kampung dahulu kala.

Beliau berkata, dari segi mitos dan lagendanya, Sultan Kedah ketika itu iaitu Sultan Sulaiman Syah menyembunyikan puterinya yang bernama Zaleha di dalam sebuah lubang kecil, sehingga terlindung dari cahaya bulan selama tempoh sebulan, bagi mengelak Raja Acheh memperisterikan anaknya itu.

Katanya, dari situlah gelaran Puteri Lindungan Bulan diperoleh dan rentetan insiden itu, Raja Acheh amat marah terhadap Sultan Kedah kerana memperdayakannya sehingga Kedah diserang.

Namun cerita itu hanyalah disebut sebagai mitos dan gagal dibuktikan melalui fakta dan ini adalah cerita sebenarnya;

Kedah diserang Acheh ketika itu berikutan Acheh ingin meluaskan empayarnya di nusantara ini, selain berang dengan tindakan Kedah yang turut menanam lada hitam di beberapa daerah termasuk Langkawi sedangkan Acheh sudah terlebih dahulu menanam tanaman itu yang mampu dijual pada harga tinggi. Keengganan Sultan Kedah mendengar amaran dari Acheh supaya menghentikan tanaman lada hitam menyebabkan Raja Acheh berang lantas menyerang Kedah.

IKUTI BAHAGIAN KEDUA ESOK










PENGERUSI Sejarawan Malaysia, Datuk Wan Shamsudin Mohd Yusof. - Foto Amran Hamid


MAKAM Tunku Anum di Kampung Pulau Pisang. - Foto Amran Hamid


MAKAM Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih menyimpan 1001 sejarah tersendiri. - Foto Amran Hamid


MAKAM Puteri Lindungan Bulan di Kota Siputih. - Foto Amran Hamid


MAKAM Puteri Lindungan Bulan yang menjadi bukti wujudnya pusat pemerintahan Kedah ketiga di Kota Siputih. - Foto Amran Hamid

Beg berat undang bahaya

MASALAH kanak-kanak membawa beg berat ke sekolah setiap hari bukanlah satu perkara baharu kerana merupakan satu masalah lama yang dilihat tiada jalan penyelesaiannya sehingga ke hari ini.

Disebabkan permasalahan tersebut, kanak-kanak terbabit sebenarnya berisiko tinggi mengalami sakit belakang, leher, bahu, dan tidak ketinggalan tulang belakang.

Mengganggu tumbesaran kanak-kanak

Kanak-kanak membawa beban beg yang berat ke sekolah.- Gambar hiasan

Menurut Pakar Ortopedik dan Tulang Belakang, Hospital Pakar Ampang Puteri, Dr. Nurul Azwa Mohamad Noor, masalah ini sebenarnya tidak hanya tertumpu pada tubuh badan kanak-kanak tersebut malah turut mengganggu tumbesaran kanak-kanak terbabit.

Dalam hal ini, katanya, setiap kanak-kanak tersebut akan sakit berterusan dan tidak mustahil mereka akan mengalaminya sepanjang hayat mereka.

“Potensi kesan sampingan terhadap kesihatan amat serius bukan hanya kesan segera terhadap kanak-kanak tetapi mungkin juga akan menjadikan mereka berdepan dengan masalah sakit belakang yang kronik apabila dewasa nanti.

“Begitu juga dengan tumbesaran kanak-kanak ini kerana waktu inilah tulang mereka hendak membesar dan oleh kerana masalah beg berat yang mereka terpaksa tanggung selama lima hari dalam seminggu boleh menyebabkan proses tumbesaran terbantut.

“Hal ini terjadi kerana apabila kanak-kanak terbabit membawa bebanan yang berat, mereka secara automatik akan membawa bebanan tersebut secara tunduk dan ke tepi dan hal ini sememangnya mempengaruhi tumbesaran tulang kanak-kanak ini,” ujarnya ketika ditemui di kliniknya, baru-baru ini.

Mengulas lanjut mengenai masalah tersebut, Dr. Azwa menjelaskan, kanak-kanak sepatutnya membawa bebanan 1/10 daripada berat badan dan tidak lebih daripada itu.

Tambah beliau lagi, disebabkan masalah tersebut ada penambahan angka bagi pesakit tulang belakang dalam kalangan pelajar-pelajar sekolah hari ini.

Begitupun, ulasnya, sakit leher dan juga bahu tidak terkecuali kerana pada masa yang sama berpotensi tinggi untuk memberi kesan yang sama.

Jika dilihat semula satu kajian yang pernah dilakukan sekitar tahun 2007 yang diterbitkan dalam Malaysian Journal of Medicine and Health Sciences Vol. 1 (1) Januari 2005, mendedahkan masalah beban beg sekolah dan kesannya ke atas otot erector spinae dan sakit tulang belakang dalam kalangan kanak-kanak sekolah rendah di Malaysia dengan jelas sekali.

Malah dalam kajian yang dijalankan oleh Tamrin SBM dan rakan dari Universiti Putra Malaysia turut mendapati 58.3 peratus kanak-kanak sekolah yang dikaji melaporkan mengadu sakit belakang yang dikaitkan dengan membawa beg sekolah berat.

Tidak cukup dengan maklumat tersebut, Dr. Azwa menerangkan ada kajian yang dilakukan turut mendapati masalah tersebut juga akan menyebabkan tulang belakang menjadi bengkok.

Secara amnya, rumusan yang dapat dibuat ialah terdapat insiden sakit belakang dalam kalangan kanak-kanak sekolah dan ini memerlukan penilaian semula sama ada kanak-kanak sekolah perlu membawa sebarang bebanan seperti beg sekolah yang berat memandangkan mereka berdepan risiko sakit belakang pada masa depan.

Pada umumnya, beban yang berlebihan dan tidak sama dikaitkan dengan meningkatnya risiko masalah belakang dan kecacatan tulang belakang.

“Dalam hal ini kita tidak seharusnya menuding jari pada satu pihak sahaja kerana semua pihak memainkan peranan penting termasuklah ibu bapa.

“Ibu bapa disaran agar meneliti jadual waktu anak-anak dan memastikan anak-anak membawa buku yang dijadualkan sahaja.

“Yang pasti, semua pihak harus bertanggungjawab dalam usaha menjaga kesihatan anak masing-masing,” katanya.